Hücre

15 Aralık 2006



Bitki ve hayvanlarda, dokuları meydana getiren öğelerden (unsurlardan) her biri. Bu duruma göre, bütün canlılar, hücrelerden yapılmıştır. Canlılar, şekil ve özellikçe epey farklı olmakla beraber, hücreleri pek az değişiklik gösterir. Protozoalar, bir hücreli alglerle bakteriler hariç diğer bütün canlılar birçok hücrelerden yapılmıştır.
Bir hücre, sitoplazma denilen, pelte kıvamında, saydam ve heterojen bir kütleden yapılmıştır. Sitoplazmanın ortasında, ışığı daha parlak görülen yuvarlak bir cisim görülür. Buna çekirdek (nucleus) adı verilir. Bazı biyoloji bilginleri sitoplazma ve çekirdeğe birden protoplazma adını verirler. Bu ad yavaş yavaş kullanılmaz olmuştur.
Mikroskop altında incelendiğinde, sitoplazmada şu bölümlere ayırt edilir.
a – Vaküoller. Sıvı halinde besin maddelerini ya da boşaltım maddelerini taşır.
b – Meta plazma, yedek maddelerin bulunduğu bölümdür.
c – Bir hayli farklılaşmış elementler; mitokondrileri. Goldi cihazı (bitkilerde plastidler).
Sitoplazma bir zar ile çevrilmiştir. Bu zarın özelliği bir çok organizmadan organizmaya, aynı bir organizmada gelişim safhasına göre değişebilir. Bazı canlılarda bu zarın dışı tarafından ikinci bir zar bulunur. (Böceklerde kitin tabakası, bitkilerde selüloz zarı).
Çekirdeğin de çevresinde bir zar bulunur. Çekirdeğin içinde ise, çok defa kendisinden daha parlak görünen ufak bir cisim vardır. Buna çekirdek (nucleolus) denir. Çekirdek, çekirdek özü (nucleoplazma) denilen bir sıvı taşır. Çekirdek özü içinde linin denilen ve ince iplikçiklerden yapılmış bir ağ görünür. Çekirdek içinde, bunlardan başka, bazı bazik boyalarla iyi boyanan büyükçe tanecikler görülür. Bunlar, kromatin denilen maddeden yapılmıştır. Bu kromatinlerin içinde bulunan kromozomların, kalıtsal karakterleri taşıdığı anlaşılmıştır. Kromozomlar aracı ile ana hücrelerin taşıdığı vasıflar, oğul hücrelere geçebilir.
Sitoplazmada ,genel olarak metabolizma ile ilgili olayların geçtiği kabul edilir.
Çekirdek, hücrenin hayat olayını sağlar. Çekirdeksiz hücre yoktur. Bakteri ve bazı yosunlar, çekirdeksiz gibi görünürse de gerçekte çekirdekleri birçok parçalara ayrılmıştır:
Sitoplazma ve çekirdek arasında, fizyolojik bağlar vardır. Hücre hayatı, her ikisinin varlığına bağlıdır.
Hücreler bulundukları doku ve gördükleri ödevlere göre değişik şekiller gösterirler. Hayvanlarda yuvarlak, yassı, kübik, silindirik, yıldız ve iğ biçiminde hücreler vardır. Büyükleri, ortalama olarak 5-100 mikron arasındadır.
Özellikleri : Hücrenin esas yapısı, kolloid bir sıvıdır. Bu sıvı, genel olarak su, madensel tuzlar, organik maddeler (proteinler, yağlar, karbon hidratlar) den ibarettir.
Hayat gösterileri : Hücrelerde beslenme, solunum, boşaltım, üreme, hareket ve irkilme görülür.
Hücrelerin bölünmesi : Hücrelerdeki bölünme mitoz (karyokinez) şeklinde olur. Mitoz bölünme, çekirdek içindeki kromozomların ikiye bölünmesinden sonra, İki ayrı çekirdeğin meydana gelmesi ve sitoplâzmanın iki çekirdek çevresinde toplanmasının iki ayrı hücrenin meydana gelmesi şeklinde olur. Amitoz bölünme de çekirdeğin uzaması ve ortadan boğularak ikiye bölünmesi şeklinde olur. Mitoz bölünme yüksek hayvan ve bitkilerde amitoz bölünme İlkel hayvan ve bitki hücrelerinde görülür.

Kategori: Biyoloji


Kategoriler

Son Yazılar