'Felsefe' Kategorisindeki Yazılar

Fenomenizm

Gerçeğin, ancak olaylardan ibaret olduğunu ileri süren felsefe mesleği. Fenomenizme göre, görünmeyen ve bize meçhul kalan bir âlem yoktur; olaylardan başka bir şey var değildir. Bu mesleğin kurucusu, İngiliz filozofu David Hume (1711 – 1776) dur.

15 Aralık 2006

Diyalektik

Felsefede bir metod. Gerçekleri konuşmak suretiyle aramak esasına dayanır. Ünlü Yunan filozof Socratesin ilk olarak kullandığı bu metoda göre gerçeklerin anlaşılabilmesi için karşılıklı konuşmak ve devamlı soru sorma gerekmektedir. Socratesin, doğuştan gelen bilgilerimizi ispat etmede kullandığı diyalektik metodda, a) alay safhası, b) fikir doğurtma safhası olmak üzere iki bölüm vardır, Birine bölümde, konuşturulan kimseye, bir takım tertipli sorular sorularak, bilirim iddiasında bulunmasına rağmen, aslın da hiç bir şey bilmediği ortaya konur. İkinci bölümde ise, yine konuşturulan kimseye bir yığın tertipli ve düzenli sorular sorulur ve bu yolla o kişide doğuştan var olduğu bilinen fikirle doğurtulur ve bilginlerin şuurlandırılmasına çalışılır.

15 Aralık 2006

Doğmatizm

Felsefe mesleklerinden biri. Dogmatizmde, bilgilerimizin mutlak olduğuna ve insanın mutlak bir gerçeğe erişebileceğine inanılır. Bu da, nizam, metot gibi bazı kayıtları gözeterek çalışmak suretiyle mümkün olabilir. Buna göre, gerçeğin araştırılması huşunda insan zekâsına tam bir güven şarttır.

15 Aralık 2006

Determinizm

Bir felsefe mesleği. Determinizm her olayın maddi ya da mânevi bir takım sebeplerin zorunlu sonucu olduğunu ileri sürer. Kâinat olaylarının hepsi, bunların arasında insan aksiyonları, daha önceki bir takım sebeplerin sonucu olarak kabul edilir. Bunlar da, ilerde olacak bazı işlerin sebeplerini meydana getirirler.

15 Aralık 2006

Epikürcülük

Epicurusun felsefe mesleği. Ruhun da vücut gibi ölümlü olduğunu, yaşanılandan başka hayat olmadığını, bunun için ömrü temiz ve yüksek nazlarla geçirmek gerektiğim ileri sürer. Bu felsefe mesleğine göre, insan için en büyük iyilik hazdır ve bütün gayretlerimiz, bu hazzı elde etmek ve elemden kaçmak olmalıdır.

15 Aralık 2006

Epistemoloji

Bilginin değeri ve bilginin kaynağı meselelerini inceleyen felsefe teorisi. Bilgi teorisi ve bilgi kuramı deyimleri ile de bilinir.
Filozoflar, her şeyden önce, bu filemde olup bitenleri anlamak, bilmek problemi ile meşgul olmuşlar, bilginin nasıl meydana geldiğini ve bunda rol oynayan faktörlerin neler olduğunu düşünmeden önce insan bilgisinin mutlak olup olmayacağı üzerinde, düşünürlerken, bilginin kaynağının ne olduğu sorusu üzerinde de düşünmüşlerdir.
Bilgi teorisini (Epistemoloji) meydana getiren bu iki esas, böylece, bilginin değeri meselesi ve bilginin kaynağı meselesi şeklinde kendini göstermiştir. Bilginin değerini inceleyen filozoflar çeşitli görüşleri içine alan felsefe meslekleri ile bu konuyu açıklama yoluna gitmişlerdir.
Dogmatik filozoflara göre, insan bilgisi mutlaktır. Gerek akıl, gerekse duyu organları ile elde edilen bilgiler, gerçeğin değişmez ifadesidir. Bunların dışında gerçek yoktur.Septik filozoflara göne, eşya ve olaylar hakkında kesin hüküm vermekten çekinmelidir. Her türlü bilirim iddiasından vazgeçmeli ve her şeyden şüphe ile söz edilmelidir.Sofist filozoflara göre herkese göre değişmez bir gerçekten söz edilemez. Gerçeğin ölçüsü insandır. Ferdî şuurların ve bilgilerin dışında bir gerçek yoktur.
Skolâstik filozoflara göre, ancak, dinin ve mukaddes kitapların bildirdiği bilgiler birer gerçek olmak karakterindedirler. Dinin ve mukaddes kitapların bildirdiklerinin dışında «gerçek» yoktur.
Kritis filozoflara göre, tenkit etmeden hiçbir fikrin doğruluğunu, yanlışlığını kabul etmemek gerektir, insan bilgisi ancak, tabiat tarafından aklın yaratılış şekline ve sübjektif bünyesine uygundur. Bilgilerimiz, mutlak olamaz.
Pozitivist filozoflara göre pozitif bilimlerin sonuçlarına ve onların bildirdiklerine dayanmayan hiçbir bilginin değeri yoktur.
Bilginin kaynağı meselesini inceleyen filozoflar da, çeşitli görüşleri içine alan felsefe meslekleri ile bu konuyu inceleme yoluna gitmişlerdir. Epistemolojinin ikinci probleminde bilgilerimizin doğuştan, akıldan, duyu organlarımız ve günlük deneylerin bildirdiklerinden sezgiden geldiğini iddia eden çeşitli felsefe meslekleri ve çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Bilginin kaynağı meselesini de filozoflar çeşitli felsefe meslekleri ile, şu sekide açıklama yoluna gitmişlerdir.
Rasyonalist filozoflara göre, bilginin kaynağı akıldır. Akıl da ilâhi bir kaynağa sahiptir. Akıl prensiplerimiz doğuştan gelmektedir. Akıl prensipler, gibi Tanrıya ,sonsuzluğa, kemale ait fikirlerimiz doğuşla birlikte gelmişlerdir.
Empirist filozoflara göre, bilgilerimiz deneyden gelmektedir. Deneyler edinmemizde duyu organlarımızın da rolü vardır. Duyu organlarımızın bildirdiklerini ,akıl almamazlık edemez. Emtüistyonist filozoflara göre, iki çeşit bilgi vardır. Bilim ve felsefe. Bunlarda birincisi zekânın, ikincisi içgüdüye dayanan sezginin ürünüdür. Zekâya dayanan bilgi esas hayatın bilgisi, sezgiye dayanan felsefe bilgisidir. Sezgiden gelen bilgiler, bize değişmez gerçekler: verir.
Pragmatist filozoflara göre, bilgilerimiz yaşanan hayatla ilgilidir. Bilginin konusu olan gerçeği hayatla olan uyumluluğu ile ele almalıdır Günlük hayatla ilgili olmayanlar bir bilgiye ve onun konusu olan gerçeğe ne bilgi ne de gerçek gözü ile bakılamaz.

15 Aralık 2006

Evrimcilik

Yaratılışın ve bugün gördüğümüz şekilleri almış olan yaratıkların, birdenbire değil, uzun bir zaman içinde ve yavaş yavaş meydana gelmiş olduğunu ileri süren ve evrim (tekâmül) fikrine dayanan bir felsefe mesleği.

15 Aralık 2006

Fizikötesi

İlk sebeplerin, ilk prensiplerin bilgisi. Yunanca fizikten sonra anlamındadır. Fizikötesi genel ve özel olmak üzere iki bölüme ayrılır. Birincisi, varlık bilim ya da İlk felsefe denilen bölümdür. İkinci de, maddenin hakikatinden, Tanrıdan söz eder. Bir bakıma asıl felsefe, fizikötesi dir ve felsefenin en güç, en genel meselelerine bu ad verilir.

15 Aralık 2006

Fatalizm

Bir felsefe mesleği, kadercilik. Fatalizmde, bütün olaylar tek ve tabiatüstü bir sebeple önceden tespit edilmiştir. Bundan kaçınılmaz, insan iradesi bunda bir şey değiştiremez.

15 Aralık 2006

Sonraki


Kategoriler

Aylara Göre