Siyasi partiler

15 Aralık 2006



Hükümet idaresini yani genel bir deyimle, siyasî iktidarı ellerine almak ve devletin iç ve dış işlerini kendi ilkeleri ve düşüncelerine göre yönetmek amacıyla kurulmuş olan derneklerdir. Bu amaçları ile siyasî partiler derneklerden ve işçi birliklerinden ayrılırlar. Siyasi partiler ,bir devletin yönetimi için gerekli genel prensiplerde, o ülkenin çeşitli siyasî, ekonomik ve sosyal bünyesinin düzeltilmesinde, hemen hemen aynı düşüncelere ve inanışlara sahip olan kimselerin katılmasıyla kurulur. Bunların, geniş kalk toplulukları tarafından benimsendiği sürece de yaşama imkânını bulmuştur.
Fakat ,bu benimsenme işi ve siyasî partilerin var olabilmesi, ancak halk egemenliğini kabul etmiş rejimler içindir. Ancak böyle rejimlerdedir ki, siyasî partiler yaşar ve gelişirler. Otoriter rejimlerde bu durum görülmez.
Bir ülkede, iki ya da daha çok siyasî partinin kurulmuş olması halinde, bunlardan ancak biri, millet oyunun verdiği çoğunluk oranına göre, belirli süreler için iktidara gelir ve hükümet kurar. Öbür parti ya da partiler, bu hükümet partisi nin kargısında muhalefet görevini üzerlerine alırlar. Seçimlerin meydana getirdiği sonuçlar, bazı durumlarda, hükümet kurma işinin yalnız bir partiye değil, iki ya da daha çok partide, birlikte olması sonucunu doğurabilir.
Bu çok partili sistemin dışında, halk egemenliği içinde gelmiş olsa bile, otoriter bir parti egemenliği sağlayan çok partili rejimlerden de söz edilebilir. Ancak, bu çeşit partiler, siyasî partilerin genel anlamına girmez.
Siyasî partiler, iç yapıları bakımından genel olarak şu çeşitlere ayrılır : 1 – Kütle partileri: Bu çeşit partiler üye ve taraftar sayısını daima arttırmak ve bunları fiilen kayıt defterlerine geçirmek isteyen partilerdir. Böylece, seçim zamanlarında, belli olan üye sayısından aldıkları kuvvetle seçimlerde büyük çoğunluk sağlama yoluna gitmek isterler. 2 – Demokratik ve otokratik partiler: Demokratik partilerde, parti içi genel seçimler, daima demokratik usullerle olur. Her kademenin idare heyetleri samimî ve dürüst seçimlerle işbaşına gelir. Otokratik partilerde ise parti yöneticileri, partinin bütün siyasetinde tek söz sahibi durumundadırlar. 3 – Serbest partiler ve disiplinli partiler: Disiplinli partiler, parti taraftarlarının, özel hayatlarına varıncaya kadar kontrol edilmesi gerektiğine inanırlar. Gerek seçim adayları, gerekse partinin davranışları ile ilgili konularda parti genel idaresinin verdiği kararların, mutlaka uygulanmasını isterler. Serbest partiler ise, genel prensipler dışında, taraftarlarını, düşündükleri gibi hareket etmede serbest bırakırlar.
Siyasî partiler, içyapıları bakımından gösterdikleri bu çeşitlilik yanında, a – Devlet düzeninin kabul edilip edilmemesi bakımından kanunî ve ihtilâlci partiler, b – Millî ve beynelmilel özellik göstermeleri bakımından millî partiler, beynelmilel partiler bölümlerine de ayrılabilirler.
Türkiyede siyasî parti hareketleri Bizde, partilerin kurulmasına başlangıç sayılabilecek ilk siyasî teşebbüs 1859 yılı başlarında kurulan ve aynı yılın 19 Eylülünde belli başlı 41 üyesinin birden yakalanması ile son bulan Fedailer Cemiyeti dir. Bundan sonra yine gizli olarak 1865 yılında Yeni Osmanlılar Cemiyeti kurulmuştur. Bu Cemiyet Osmanlı-İmparatorluğundaki mutlakıyet idaresine son vermek amacı ile kurulmuştur. 1872 yılından sonra kendi kendine ortadan kalkmıştır. 1889 yılında, yine gizli olarak İtihad-ı Osmanî Cemiyeti kurulmuştur. Çoklukla Tıp öğrencilerinin katılması ile kurulmuş olan bu cemiyet, gittikçe büyümüş, 1894 yılında, Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti adını almıştır.1908 tarihinde meşrutiyetin ilân edilmesinden sonra, çeşitli siyasî teşekküller birer birer faaliyete geçmişlerdir. İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı Ahrar Fırkai İbad , Fedakâranı Millet Fırkai Siyasiyesi İttihadı Muhammedi Cemiyeti 1909 yılına kadar kurulmuş olan siyasî teşekküllerdir. 1909 yılındaki Hareket Ordusu baskısı üzerine, İttihat ve Terakki Cemiyeti öbür partiler üzerindeki kuvvetini kabul ettirmiştir.
1912 sonlarında harbiye nazırının öldürülmesinden sonra baskılarla İttihat ve Terakki 1918e kadar tek parti halinde faaliyette bulunmuştur. Bu parti, Birinci Dünya Savaşı yenilgisine sebep olmuştur.
Trakya ve Anadolunun işgali üzerine muhtelif yerlerde Müdafa-i Hukuk ve Reddi İlhak cemiyetleri kurulmaya başlamıştır. Sonunda bütün bu cemiyetler Sivas kongresinden sonra birleşerek Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti ni meydana getirmiştir.Bu cemiyet, Ağustos 1932 teki kongresinde Halk Fırkası adını almıştır. Halk Fırkası içinde beliren bir hizip Kasım 3924 te «Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası nı kurmuştur. Bu fırka, Haziran 1925 te kapatılmıştır. Halk Partisi 1930 a kadar tek başına kaldıktan sonra o yıl Fethi Bey liderliğinde kurulmuş üç ay sonra kurucuları tarafından feshedilmiştir. Halk Partisi 1945 e kadar tek parti halinde kalmıştır. Temmuz 1945 te Millî Kalkınma Partisi, Ocak 1946 da da «Demokrat Parti» kurulmuştur. Bu arada daha bazı partilerin kurulmasına devam edilmiştir. Serbest ve tek dereceli seçim usulünün kabul edilmesiyle yapılan 1950 seçimlerinde Demokrat Parti Büyük Millet Meclisinde çoğunluğu sağlayarak iktidara geçmiştir. Bir süre sonra Demokratik Partiden ayrılan bazı kimseler Millet Partisi ni kurmuşlardır.Demokrat Partinin iktidarda kaldığı yıllarda (1950 – 1960) Millet Partisi kapatılmış, onun yerine, Cumhuriyetçi Millet Partisi kurulmuştur. 1955 yılında, Demokrat Partinin tutumunu beğenmeyen bazı Demokrat Partili milletvekilleri, tou partiden ayrılarak Hürriyet Partisi ni kurmuşlardır .
27 Mayıs 1960 tarihinde, Türk Silâhlı Kuvvetleri, Demokrat Partinin bir kardeş kavgasına yol açan tutumu üzerine idareye ele almak zorunda kalmış, partinin sorumluları yargılanmak üzere mahkemeye sevk edilmişler, bir süre sonra da Demokrat Parti, mahkeme kararı ile kapatılmıştır, (29 Eylül 1960), Türkiyede siyasî çalışmaları kayıt altına alan geçici bir süreden sonra, Millî Birlik Komitesi yönetimi zamanında yeniden siyasî partilerin kurulmasına izin verilmiş, 1961 Şubatında, Adalet Partisi, Yeni Türkiye Partisi, Memleketçi Partiler kurulmuştur.
9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyunca kabul edilen Anayasadan ve Nispi temsil olarak değiştirilmiş bulunan Seçim Kanunundan sonra, 15 Ekim 1961 tarihinde genel seçimler yapılmıştır. Adalet Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi, Yeni Türkiye Partisinin katıldığı bu seçimlerde, ilk iki parti çok sayıda, öbür iki parti de daha az sayıda milletvekili ve senatör çıkararak B. M. Meclisini meydana getirmişler, ancak hiç bir parti yeteri kadar bir çoğunluk elde edememiştir.

Kategori: Politika ve Siyaset


Kategoriler

Son Yazılar