Ne ve Nedir

Geçici anayasa

15 Aralık 2006

1924 tarih ve 491 sayılı Anayasamızın bazı hükümlerini kaldıran ve bazı hükümlerini değiştiren geçici kanun. 27 Mayıs 1960 tarihinden 15 Ekim 1961 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır. Türkiye Cumhuriyeti, 1924 tarihinde kabul olunan anayasaya göre yönetilirken, 1950 tarihinde iktidarı eline alan Demokrat Parti, her gün biraz daha artan kayıtlayıcı idaresi ile Anayasayı çiğnemiş ve işlemez hale getirmiştir. Böylece, hak ve hukukla, devlet fikri ile hiç bir ilgisi olmayan Demokrat Parti iktidarına son vermek gerekmiş, Türk Silâhlı Kuvvetleri, 27 Mayıs 1960 tarihinde yaptığı hareket ile bu gerekliliği yerine getirmiştir. Milleti temsil etmesi gereken Büyük Millet Meclisi de, Siyasî Demokrat Parti iktidarı tarafından gerçek bir teşrî organ olmaktan çıkarılarak şahıs ve zümre menfaatine hizmet eden bir parti grubu haline getirildiğinden feshedilmiştir.
Bu sebeple, Türk milleti adına iktidarı geçici olarak devralan Millî Birlik Komitesi 1924 tarihli Anayasanın bazı hükümlerini kaldıran ve bazı hükümlerini değiştiren 27 Mayıs 1960 tarihli geçici Anayasayı kabul etmiştir. 4 bölümden ve 2 maddeden meydana gelmiş olan Geçici Anayasanın genel hükümler bölümün de:
İktidar Parti idarecileri tarafından Anayasanın çiğnenmesi, Türk milletin bütün fert ve insanlık hak ve hürriyetlerinin ve masuniyetlerinin ortadan kaldırılması, muhalefet murakabesi işleme; hale getirilerek tek parti diktatoryası kurulması suretiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi fiilen bir parti grubu durumuna düşürülmüş ve meşruluğunu kaybetmiştir.
Ordu Dahili Hizmet Kanununun 34 üncü maddesi ile Türk yurdunu ve Teşkilât Esasiye Kanunu ile tâyin edilmiş olan Türk Cumhuriyetini kollamak ve korumak vazifesi kendisine verilmiş olan Türk ordusu vatandaşı birbirine düşürmek suretiyle Türk vatanını ve milletin varlığını tehlikeye koymuş olan eski iktidara karşı bu mukaddes kanunî vazifesini yerine getirmek ve hukuk devletini yeniden kurmak için, Türk millet: adına harekete geçerek, milleti temsi vasfını kaybetmiş olan Meclisi dağıtıl iktidarı, geçici olarak Millî Birlik Komitesine emanet etmiştir denilmektedir. Geçici Anayasanın birinci bölümün, de genel hükümler yer almaktadır. Bu bölümde yer alan maddelerde Millî Birlik Komitesinin demokratik usullere uygun olarak en kısa zamanda yapılacak genel seçimlerle yeniden kurulacak olan Türkiye Büyük Millet Meclisine iktidarı devredeceği tarihe kadar Türk milleti adına egemenlik hakkını kullandığı belirtilmekte, yasama yetkisinin kendisi tarafından: yürütme yetkisinin Devlet Başkanı tarafından tâyin edilen ve Komitece tasdik edilen Bakanlar Kurulunca yargı hakkının tarafsız ve bağımsız mahkemelerce ve kanun sınırları içinde kullanılacağı kaydedilmektedir. Yine bu bölümde eski ve düşük iktidar mensuplarının ve bunların suçlarına katılanların sorumluluklarını araştırmak için bir Yüksek Soruşturma Kurulunun kurulmasından bunları yargılayacak olan bir Yüksek Adalet Divanından söz edilmektedir.
Geçici Anayasanın ikinci bölümü Millî Birlik Komitesi bölümüdür. Bu bölümde Millî Birlik Komitesinin kuruluşundan, çalışma şeklinden, üyelerinin durumundan söz edilmektedir. Geçici Anayasanın üçüncü bölümünde Devlet Başkanı ile ilgili maddeler yer almakta, Devlet Başkanının aynı zamanda Millî Birlik Komitesinin ve Bakanlar Kurulunun başkanı olduğu kaydedilmekte ve aynı zamanda Başbakan olduğu eklenmektedir.
Geçici Anayasanın dördüncü bolümünde Bakanlar Kurulu ile ilgili maddeler yer almaktadır. Geçici Anayasanın son maddeleri olan 23. madde mal beyanı vermeyi isteme hallerini; 24. madde, 1924 tarihli Anayasanın 4.7, 9-25, 27-36, 38-40, 41. maddenin ikinci ve üçüncü cümleleri, 42.50 52, 61, 67, 95, 102, 104 üncü maddelerinin yürürlükten kaldırıldığını, 1924 tarihli Anayasanın 73. maddesindeki hükmün kayıtlama şeklini: 25. madde, Millî Birlik Komitesi tarafından çıkarılan kanunların durumunu tâyin etmekte; 26. madde, Geçici Anayasanın yürürlük tarihini ve son madde de Geçici Anayasanın Millî Birlik Komitesi tarafından yürütüleceğini kaydetmektedir.

Kategori: Hukuk