'Toplum ve Toplum Yapısı' Kategorisindeki Yazılar
Kelime anlamı olarak, zor altında toprağın ürününden ya da çalışan kölelerin emeğinden alınan (şey). Sonraları, toprak mülkiyeti sebebi ile devletçe, toprak sahiplerinden alınan vergi anlamına gelmiştir. Dinî anlamda ise, Müslüman olmayanların ödemekle zorunlu oldukları vergi anlamında kullanılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu nda bu anlamda kullanılan haraç, İki türlüdür. Biri, insanların şahsından alınan Harac-ı ruus ya da baş vergisi dir. Buna cizye . Öbürü Harac-ı arazi yani toprak vergisi dir. Haraç vermek zorunda olan Müslümanlığı kabul edince, cizye ödemekten kurtulurdu, fakat toprak vergisini vermeğe devam ederdi. Toprak vergisi de, elde edilen ürünün belli bir oranına göre (harac-ı mukasun) ya da toprağın yüzölçümüne göre (harac-ı muvazzaf) alınırdı. Ürüne göre alınan haraca aşar da denir .
15 Aralık 2006
Önceden kararlaştırılmak suretiyle toplu bir halde işin bırakılması. İş yerinin terk edilmesi. Grev, bir iş yerinde meydana gelebileceği gibi, birçok iş yerlerinde birden meydana gelebilir. Greve katılanlar ya iş yerine hiç gelmezler, ya da geldikleri halde çalışmazlar.
Grevlerin birçok sebepleri arasında başlıcaların dan biri, işçilerle işverenler arasında çıkan çeşitli anlaşmazlıkların, işe devam etmeme tehdidi ile işçilerin lehine çözülebilmesini sağlamaktadır. Bazı ülkelerde, işçi ve işverenler arsındaki münasebetleri düzenleyen kanunlar arasında, grevin de mümkün olabileceği kabul edilmiştir. Fakat, çoklukla grevi toplumun iş düzenini, geçici de olsa bozduğu, bu sebeple grev hakkının kanunî olarak kabul edilmemesi gerektiği görüşü kabul edilmektedir.
15 Aralık 2006
Bir kişinin, bir ailenin, bir toplumun bulundukları yeri (ev, şehir, bölge, yurt) terk ederek başka yerlere gitmeleri, yerleşmeleri.
Göçlerin, çeşitli sebepleri vardır. Kişilerin ve ailelerin yerlerini değiştirmeleri çoklukla Özel sebeplerle ilgilidir. Fakat toplumların yaptığı büyük göçler, tarihin konusu içine giren ve etkileri büyük olan göçlerdir.
Toplumların yaptığı büyük göçlerin başlıca sebepleri şunlardır:
1 - Bir toplumun bulunduğu bölgenin iklim şartlarının değişmesi sonucu, buralarda ilkel bir hayat yaşayan insanların, artık yaşamalarına uygun şartların kalmaması,
2 - Bazı bölgelerin yerel zenginliklerinin anlaşılması ile, daha iyi bir yaşama şartına kavuşma isteği.
3 - Nüfus fazlalığınım, bir bölgede yaşamaya uygun olmamağa başlaması.
4 - Çeşitli dinî ve siyasî sebepler. Asıl büyük göçler, tarih öncesi devirlerde toplumların .yapmış oldukları
göçlerdir. İlk insanların yaşayışı, bulundukları bölgenin iklim şartlanma bağlı olan ilkel bir yaşayış olduğu için, bu şartların değişimi halinde, bir bölgeden başka bölgelere göçler olmuştur.
özellikle, Yontma Taş Devri, Cilalı Taş Devri, Maden Devrinde yapılan büyük göçlerin asıl nedeni budur. Bu devirlerde, iklim şartlarının değişmesi üzerine Avrupada ve Asyada yaşayan kavimler, başka başka yerlere göç etmişlerdir. Yahudiler, Cermenler, Slavlar,. Araplar, Normanlar, Moğollar ve Türkler,tarihte büyük göçler yapmışlardır.
Türklerin Ana Yurtlarından göç etmeleri : Buzullar Devrinde dünyanın başka tarafındaki insanlar Yontma Taş Devrinde bulunurken, Orta Asyanın batısında çok elverişli iklim şartlan içinde yaşayan Türkler, Maden Devrine kadar yükselmişlerdi. Fakat, havaların ısınması, Buzullar Devrinin sona ermesi üzerine, Orta Asya yavaş yavaş kurumağa başladı. Yaşama şartları güçleşti. Bu sebeple burada yaşayan Türkler, başka ülkelere göç etmeğe başladılar. Göçler doğuya, güneye ve batıya olmak üzere üç yöne olmuştur. Doğuya gidenler Çine, güneye gidenler Afganistan ve Hindistana Batıya gidenler Hazar denizinin kuzeyinden Rusya ve Avrupaya güneyden İran, mezopotamya, Ana dolu, Suriye, Mısır ve Ege Bölgesine kadar yr kılmışlardır. Buralarda, çeşitli medeniyetler kurmuşlardır.
Yakın zamanların en büyük göçü : İklim şartlarının sebep olduğu bu göçlerden sonra, yakın zamanların en büyük göçleri, Amerika ve Avustralya kara parçalarıma keşfedilmesi ile buralara yapılan göçler olmuştur. Özellikle Amerikaya göç eden Avrupalıların sayısının çokluğu, yeni Amerika halkının değişik milletlerden meydana gelmesine sebep olmuştur.
15 Aralık 2006
Belirli zamanlarda, günlük, haftalık onbeş günlük, aylık olarak çıkan, her türlü haberlerle birlikte, iktisadî edebî, ilmî fikir ve bilgileri yaymayı amaç edinen çok sayfalı, büyük boyda basılı kâğıt. Gazeteler, bugün medenî dünyada, önemli yeri olan yayın organları halindedir. Sayıları yüzbinlere varan gazeteleri çok kısa zamanlarda, hemen birkaç saat içinde basabilmek ve yayabilmek imkânlarının gelişmesi ve artması, bu önemi arttıran sebeplerdendir.
Sabah ve akşamları, verilen çeşitli bilgilerin yanında günün en son haberlerini de vererek, halk efkârında önemli. bir bir vazife gören gazeteler, bugün, büyük bir kuvvet haline gelmişlerdir.
Artık bir endüstri haline gelmiş olan gazeteciliğin de kendine göre bir tekniği, bir oluşu ve olduruluşu vardır.
Her. sabah ya da akşam elimize aldığımız bir gazetenin, elimize alıncaya kadar olan hazırlanması sırasında, şu bölümlerinde devamlı bir çalışma olur:
1 - Yazı işleri,
2 - Tertip ve basım işleri,
3 - Dağıtım ve postalama işleri. Yazı işleri, bir gazetenin hazırlanmasında en önemli, bölümü meydana getirir. Bu bölüm, gazeteye girecek olan her şeyi, devamlı yazıları, makaleleri, resimleri, günün en son haberlerini, spor, sinema, magazin v.s. sayfalarını, romanları hazırlayan bölümdür. Bir yazı işleri müdürünün yönetiminde çalışan bu bölümde, yazı işleri müdürü için yardımcılar, yazı işleri sekreterleri, muhabirler, foto muhabiri, arşiv memurları, telefon radyo- telsiz dinleyici memurları, çeviriciler, gazetenin çeşitli bölümlerini hazırlayan yardımcılar, roman, makale, fıkra ve hikâye yazarları bulunur. Yazı işlerinin vazifesi, ertesi gün çıkacak olan gazetede genel olarak bulunacak bölümleri, makale ve fıkraları, gazete tarafından yazdırılması gereken yazılan düzenlemek ve bunları ilgililere yaptırmaktır. Böylece gazetenin belli yerlerinde yer alan ve her gün okuduğumuz makaleler, fıkralar, çeşitli yazı ve resimler, düzenlenmiş olur. Yurtta ve dünyada o günle ilgili haberler ve hareketler, bu haberleri takip eden istihbarat şefi nin yönetimi altında muhabirlere takip ettirilir, gelen çeşitli ajans haberleri derlenir, foto muhabirlerinin çektiği resimler, gazeteye girecek şekilde düzenlenir ve bu yazılar düzenlendikçe, yazı işleri müdürü ve yazı işleri müdürünün yardımcıları olan sekreterler tarafından yapılan sayfa plânlarına göre gazete sayfalarında, ki yerlerini almak üzere, yazılar tertip dairesine, resimler, klişe dairesine gön. derilir. Bu çalışma, sabahın erken saatlerinden, akşamın çok geç saatlerine kadar, gece bir iki, üçe kadar sürer. Böylece, ertesi gün bir gazetede bulunan her şey bir taslak halinde hazırlanmış ve tertip dairesine verilmiştir.
Tertip ve basım işleri, yazı işleri tarafından derlenmiş olan yazı ve resimlerin, gazetenin basılmağa hazır bir hale gelmesi için işlem yapıldığı yerdir. Burada, çeşitli dizgi makineleri, mürettip takımları, mürettip masaları vardır.
30 Mayıs 1631 de Fransada yayınlanan ilk gazetenin birinci sayfası
Gelen yazılar, ilkin dizilir, bir sıraya göre başmürettip tarafından tertip edildikten sonra, provaları çıkarılır ve bu provalar, dizgi sırasında meydana gelen yanlışları düzeltecek olan tashih memurlarına verilir. Dizgi makineleri tarafından kurşun satırlar halinde dizilmiş olan bu yazılar, yazı işleri müdürü ve yardımcıları tarafından hazırlanan plâna göre, baş mürettip ve mürettipler tarafından düzenlenir, böylece baskıya hazır olan gazete meydana gelmiş olur.
Bu gazete sayfaları, büyük gazetelerin baskı makineleri olan rotatiflerde basılmak üzere, kalıplarının alınması için rotatif dairesine gönderilir. Sayfaların ilkin, kurşuna dayanıklı bir kartona basım yapılmak suretiyle kopyası alınır, sonra bu kopya üzerine kalıplar, rotatif makinesindeki yerlerine konur ve böylece her şey tamamlandıktan sonra, rotatif baskı makinesinin çalıştırılması ile sabahları okuduğumuz gazeteler hazır bir hale gelmeğe başlar.
Dağıtım ve posta işleri, hazırlanmış olan gazetelerin, elimize geçmesini sağlayan bir çalışma yaparlar. Saatte 40.000 - 80.000 süratle baskı yapan rotatif makinelerinden çıkan gazeteleri, yurdun dört tarafına en kısa zamanda ulaştırmak için devamlı ve süratli bir çalışma başlar. Bu gazeteler, gazetelerin dağıtımını üzerine alan bir başbayi ve adamları tarafından alınır ve şehrin her tarafında gazete satan satıcılara dağıtılır.
Yurdun çeşitli bölgelerinde bulunan gazete satıcılarına ve abonelere de, kamyon, otobüs, tren ve uçaklarla süratle gönderilir. Böylece, sabahın erken saatlerinde gazetenin elimize geçmesini sağlayan bu büyük çalışma son bulur.
15 Aralık 2006
Eskiden Roma şehirlerinde, özellikle Romada topluma ait işleri tartışmak için halkın toplandığı meydan. Önceleri çarşı vazifesine göre bu meydanlar, sonraları, yalnız bu çeşit toplantılar için kullanılmıştır. Burada nutuk verecek ve her hangi konuda konuşacak hatipler için kürsüler kurulur ve çeşitli memleket işleri hakkında kararlar verilirdi. Forumlar, daha sonraları, halk için bir gezinti ve eğlence yeri olarak da kullanılmış ve dinî törenlerin halka verilen ziyafetlerin, çeşitli şenlik ve oyunların yapıldığı yerler olmuştur.
15 Aralık 2006
Halk bilgisi anlamına gelen bir deyim. Bir memleket halkının geleneklerinden, mesellerinden, türkülerinden, batıl inanışlarından, oyunlarından, bilmecelerinden ve bunlara benzer özelliklerinden meydana gelir.
Folklor kelimesi, iki ayrı kelimeden meydana gelmiştir. Bunlar, ingilizce ilim anlamına gelen lore kelimeleridir. Folklor, bugün bir memleketin ananelerini, efsanelerini ve halk danslarını ifade etmek üzere kullanılır. Tabiri, 1846 da W. J. Thoms adında bir İngiliz halka ait antika eserleri ifade maksadıyla icat etmiştir. Zamanla çeşitli memleketlerde şehirlerin tesirinden uzak, halkın kendi eseri olan inançları, efsaneleri, âdetleri, şarkları ve dansları hep genel olarak bu kelimeyle ifade olunmağa başladı.
Folklor, ilkel ve kültürsüz halk tabakalarının inançları, âdetleri ,hikâyeleri, masallar ve el sanatları ile meşgul olur; bunların nerelerden ve nasıl doğmuş olduğunu araştırır, çeşitli danslar , efsaneler, eserler arasındaki benzerlikleri ve bunların yaşayışlarını inceler.
15 Aralık 2006
Toplum hayatında kadının haklarını çoğaltmak ve erkeklerinkine eşit kılmak amacını güden bir akım. İlk feminist fikirler. XVIII. yüzyılda Fransada ortaya çıkmıştır. Büyük Fransız ihtilâli sırasında Fransız düşünürleri ve Fransız kadın yazarları tarafından desteklenen bu hareket sonucu. 1791 de Vatandaş Kadın Haklarının ilânı adlı ünlü eser yayınlamıştır. Fakat. Kadınlara toplum hayatında, erkeklerle eşik haklar verilmesi, yapılan çeşitli hareketlere rağmen, bir sonuca varamamıştır. Fakat bu hareket durmamış. Avrupanın çeşitli memleketlerinde, zaman, zaman kadınlara, toplum hayatında bazı haklar tanınması yoluna gidilmiştir. Bu arada 1862 de İsveç kadınları belediye seçimlerine katılma hakkı kazanmışlar, 1869 da İngiltere de, belediyeye girme hakkını almışlar. 1914 te. İsveç parlâmentosuna girmek imkânını bulmuşlar, dır. İngilterede 1918 de kadınlara siyasî seçimlere girmek hakkı tanınmış, Birinci Dünya Savaşından sonra da kadınların, erkeklerin yanında toplum hizmetlerinde bulunmaları, Avrupa ve Amerikada yaygın olmuştur.
Bugün Avrupa ve Amerikanın hemen hemen bütün ülkelerinde, kadınlar her türlü siyasî seçime katılma im. kânına sahip oldukları gibi, her türlü toplum işlerini yapabilme imkânına da sahiptirler.
Millî Mücadele hareketinden sonra ve Cumhuriyetin ilân edilmesinden sonra, Batı müesseselerinin tanınmağa başladığı bugünkü Türkiyede de, kadınlar, erkeklerin yanında toplum hayatına katılmağa başlamışlardır. 1926 yılın, da kabul edilen Türk Medenî Kanunu ile kadın ve erkek arasında hukuk bakımından eşitlik sağlanmış, 1934te yapılan Anayasa değişikliği ile de kadınlara milletvekili seçmek ve seçilmek hakkı verilmiştir. Bugün Türkiyede kadınlar, erkeklerin yanında, hemen her toplum işinde çalışabilmekte, istedikleri meslekleri seçebilmekte siyasî hayatın çeşitli kademelerinde söz sahibi olmak imkânını bulabilmektedir.
15 Aralık 2006
Çeşitli vasıtalarla, sözde geleceği bilmek, kayıptan haber vermek, talihi anlayabilmek işi. İnsanlar, gelecekle ilgili haberleri daha önceden bilebilmek, buna göre davranışlarını ayarlayabilmek için, bu konuda, insanlığın başlangıcından beri çok çalışmışlardır. Bu bilebilmek isteğinin yanı sıra, toplumun da verdiği zorunluluklar sonucu, özellikle ilkel çağlarda, falcılık, sihirbazlık, insan toplumlarının, önemli bir yaşama şartı halinde yer alınıştır.
Bugün için bu yaşama şartı kalmamış olmakla beraber, falcılık geri kalmış ülkelerden medenî ülkelere kadar, seyrini ve şeklini değiştiren bir özellik halinde devam ede gelmektedir. Medenî toplumlarda, insanların geleceği öğrenebilmesi yanında, bir eğlence vasıtası da olmuş, bu yüzden falcılık, bu toplumlarda, eski büyük önemini kaybetmiştir.
Fal, kahve telvesi, oyun kâğıdı, el ayası gibi şeylere bakılmakla, bunlarda görüldüğü kabul edilen şeyleri değerlendirmekle meydana gelir.Bugün için, falcılıkta ileri gitmiş bir toplum olarak, hâlâ göçebe hayatı yaşamakta devam eden çingeneler gösterilebilir.
15 Aralık 2006
Topluluğu bırakıp ferdi (bireyi) amaç alan ve ona büyük önem veren sosyoloji mesleği, bireycilik.
15 Aralık 2006
Rum ve Hıristiyan ailelerde, güveyine gelin tarafından verilen mal ya da para. Bu gelenekle, erkeğe sermaye olabilecek böyle bir drahoması olmayan fakir kızların evlenmesi çoklukla güç bir meseledir.
15 Aralık 2006
Sonraki
Önceki
