'Toplum ve Toplum Yapısı' Kategorisindeki Yazılar

Referandum

Bütün halkın, bir mesele üzerindeki oyunu toplamaya verilen ad, halkoyu. Çeşitli siyasî, sosyal sebepler karşısında başvurulan bir halk oylamasıdır. Her hangi bir coğrafya bölgesinin, çevresinde bulunan ülkelerden hangisine ait olacağının barış yolu ile çözülmesi esas olarak alındığı hallerde o bölge halkının oyuna başvurulduğu gibi, bir rejim değişikliğinin bir anayasa değişiklinin sonucunu anlayabilmek için halkoyuna başvurulur. Türkiyede referandum, 9 Temmuz 1961 günü, değiştirilmiş olan Anayasamızın vatandaş çoğunluğu tarafından benimsenip benimsenmediğini anlayabilmek için yapılmıştır.

15 Aralık 2006

Şehir

İnsanların oturduğu, birçok sokaklı ve birçok evli yerlerin en büyüğü. Türkiyede, insanların barındığı alanlar, barındırılan insan sayısına göre, köy kasaba ve şehir bölünmesine uğramıştır. Nüfusları 150 – 2.000 arasında olan yerlere köy denilmektedir. Nüfusları 2.000 25.000 arasında olanlara kasaba, 25.000 den fazla olanlara şehir adı verilmektedir. Türkiyede, nüfusu 50 – 100 bin arasında olan şehirler şunlardır :
Sivas (93.849), Erzurum (91.196), Samsun (87.311), Malatya (84.162), Diyarbakır (80.645), Adapazarı (73.705) İzmit (80.160), Mersin (68.574), İskenderun (62.342), Balıkesir (61.012), Elâzığ (60.438), Urfa (59.910), Manisa (59.223), Maraş (54.646), Zonguldak (54.026), Trabzon (52,680), Antalya (50,963). Türkiye de nüfusu 100 binin üstünde olan şehirler şunlardır :
İstanbul (1.719.922), Ankara (646.151), İzmir (370.923), Adana (230.024), Bursa (153.939), Eskişehir (153.10), Gaziantep (125.386), Konya (122.704), Kayseri (102.795).

15 Aralık 2006

Sigorta

Bir şeyin, ya da bir kimsenin kazaya uğraması ihtimaline karşı, böyle bir hal olduğunda ,bir tazminat alınabilmesi için, önceden alınan tedbirlere verilen ad.
Sigortalar, gerek olarak, zorunlu ve sorunsuz sigortalar olmak üzere ikiye ayrılırlar.
Zorunlu sigortalar, Ticaret Kanununda sözü edilen sigortalardır. Sigorta işleminin olabilmesi için tarafların belli şartlar içinde anlaşmaya varmaları gereklidir. Bu sigortalar, ya bir malın kara, hava ve denizde nakline ya çeşitli kazalara karşı (yangın, sel felâketi, v.b.) emniyette olması için yapılır. Burada önemli olan, bir kaza sonucu yok olan ya da zarara uğrayan bir malın maddî değerinin elde edilebilmesidir. Kişi sigortaları ise hastalık, ihtiyarlık, kaza, hallerinde meydana gelecek kişisel kayıpları ,iki tarafın anlaştığı bir miktar üzerinden maddî olarak karşılamak için yapılır.
Zorunlu sigortalar ise, çeşitli ekonomik ve sosyal zorunluluklar sonucu düzenlenen sigortalardır. Bizde bu iş, Sosyal Sigortalar Kurumunca düzenlenmektedir. Bu çeşit sigortalar, kanunî bir zorunluluk olarak uygulanır. Belli iş kollarında çalışanları, ihtiyarlık, meslek kazaları, hastalık, analık gibi haller için sigorta yapmak esasına dayanır. Bu çeşit sigortalarla, çalışanlar, çeşitli sosyal zorunluluklara karşı korunmuş olurlar.

15 Aralık 2006

Kanun

Yaşama organı tarafından, belirli şekillere uyularak düzenlenen ve yürürlüğe girmesinden itibaren toplum için uyulması gerekli ve zorunlu olan genel, soyut ve devamlı kuralları ihtiva eden tasarruf.
Kanunlar, ilgili oldukları işlerin özelliğine göre çeşitli adlar alırsa da genel bakımdan şu bölümlere ayrılırlar:
1 – Anayasa kanunları : Bu kanunlar, devletin şeklini, yürütme, yaşama ve yargı erklerinin durumunu bildiren, çıkarılacak öbür kanunların da uyulması gereken bir kanundur.
2 – Malî Kanunlar : Malî hukukla ilgili kanunlardır. Vergi, Barem, Muhasebe-i Umumiye, Emeklilik Kanunları gibi.
3 – İdare Kanunları : Kaza çalışması dışında kalan kamu hizmetlerini düzenleyen kanunlardır. Teşkilât kanunları gibi
4 – Medenî Kanunlar : Kişiler arasındaki karşılık ilişkileri düzenleyen
kanunlardır. Medenî Kanun, Ticaret Kanunu gibi.
5 – Genel kanunlar : Geniş bir sosyal ilişikler alanında kalan hukukî
vakaları hükmü altına alan kanunlar. Medenî Kanun Ceza Kanunu gibi.
6 – Özel kanunlar : Dar bir sosyal ilişiklik alanında kalan hukukî vakıaları hükmü altına alan kanunlar : Belediye ve Vergi resimleri hakkında kanun, ihtira Beratı Kanunu. Askeri Ceza Kanunu gibi.
7 – Savaş kanunları : Savaşın devam ettiği süre içinde, çarpışanların uyması gereken kuralları içinde toplayan devletlerarası kanunlar.
8 – Emniyet ve asayiş kanunları : Irz, mal, can ve hürriyetin korunması, yabancıların memlekette uymaları gerekli hukukî durumlarını gösteren kanunlar : Pasaport Kanunu, Ecnebilerle ilgili kanunlar gibi.
9 – Belirli süreli kanunlar: Belirli bir uygulamayı güden kanunlardır.
10 – Olağanüstü kanunlar : Ancak olağanüstü durumlarda uygulanması gerekli kanunlardır. Sıkı Yönetim Kanunu, istiklâl Mahkemeleri Kanunu gibi.
11 – Geçici kanunlar : Bazı ülkelerde, devlet başkanları tarafından geçici bir süre için çıkarılan kanunlardır. Bizim anayasamızda böyle geçici kanunlar yoktur.

15 Aralık 2006

Millet

Dil, kültür, duygu, ülkü ve düşünce birliği ile birbirine bağlı vatanları bir olan, beraber yaşamak için aynı duyguyu taşıyan insanların meydana getirdiği sosyal ve siyasî bir topluluk.
Milleti, eskiden meydana getiren şartlar arasında, toprak birliği, ırk birliği dil birliği, din birliği yer alırdı. Fakat tarih boyunca bu şartların birini ya da tümünü üzerinde toplayan insan topluluklarının bugünkü millet kavramını tam karşılayabildikleri görülmemiştir. Bu şartların her biri de, ayrı ayrı var olduklarından, milletin meydana gelmesinde rol oynamaz. Toprak birligi şartının kaybolması halinde, millet gerçeğinin de kaybolduğu ırk birliğini milletin meydana gelmesinde bir önemi kalmadığı, din birliği içinde olmayan insan topluluklarının da, millet olarak belirdikleri görülmüştür.
Bu gerçeklerden çıkan sonuca göre millet, birdenbire değil, uzun bir tarih evriminin sonunda meydana gelmiş bir topluluk olmaktadır. Birlik hatıralar ve kahramanlıklarla dolu geniş bir tarih içinde doğan, kuvvetlenen manevî birlik duygu ve ülkü birliği, milletin fertlerin de gelecek günler için birlikte yaşamak iradesinin doğmasına sebep oluyor; böylece manevî bir varlık olarak, millet meydana geliyor.
Orta Asyadan başlayarak uzun bir tarih içinde, hakanlıklar ve ilhanlıklar kurmuş, Asyada, Avrupada Afrikada yaygın siyasal topluluklar meydana getirmiş olan Türk toplumunun kolları, Osmanlı İmparatorluğu devrinden geçerek bugünkü evrimleşmiş Türk milletini meydana getirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu devrinde, bir millet anlayışından çok, bir ümmet anlayışı şeklinde ifadesini bulan bu siyasal birlik anlayışı; İmparatorluğun son devirlerinde, belirli bir Türk milliyetçiliği anlayışı şeklinde görülmeğe başlamıştır. Milliyet fikri, imparatorluğun son çözülme devrinde, bir tarih ve dil hareketi şeklinde ortaya çıkar. Ahmet Vefik Paşa ve Süleyman Paşa gibi Türk düşünür ve yazarları çok zengin bir tarihe çok zengin bir dile sahip olduğumuzu anlayarak ve bu gerçekleri anlat, mağa çalışarak, ilk milliyet akımının müjdecileri oldular. Bir aralık Birinci Dünya Savaşı yıllarında Türk milliyetçiliği ırkçılık ve Turancılık akımlarının etkisi altında kalmağa başlamışsa da. Türk devrimi ile, Türk milleti kavramı ve Türk milliyetçiliği, kesin bir gerçeklik kazanmıştır.

15 Aralık 2006

Medeniyet

Bir toplumdaki dil ve yazı sistemleri, besin ve mesken şekilleri, teknik ve endüstri durumları, sanat, din ve aile şekillerine kadar bütün sosyal kurumların birbirine bağlı ve ahenkli sistemine verilen ad. Böylece en geniş anlamı ile medeniyet, bir kavmin, bir toplumun en ilkelinden en evrimleşmiş olanına kadar bütün inançlarını ve fikirlerini, siyaset, din ve ekonomi kurumlarını, ahlâk kurallarını, makinelerini, bilim ve felsefesini, toplu olarak anlatmaya yarayan bir deyimdir. Bu geniş anlamı içinde bir millet ya da bir toplum için medenî bir toplum, medenî bir millet ifadelerini kullanabiliriz.
Bir toplumun medeniyetini meydana getiren elemanları şu şekilde sınıflandırmak mümkündür 1 – Konuşma (dil, yazı sistemleri), 2 – Maddî elemanlar (alışılan besin maddeler:, meskenler, nakil ve gezi araçları, kullanılan giyim eşyaları, âletler, silâhlar, teknik, endüstri), 3 – Güzel sanatlar (heykeltıraşlık, resim, müzik), 4 – Mitoloji ve bilimler, 5 – Din (Tören sekileri, ölüm karşısında durum), 6 – Aile ve sosyal şekiller (nikâh şekilleri, akrabalık şekilleri, miras, sosyal hayatın idaresi, spor ve oyun).

15 Aralık 2006

Para

Eşyanın değişiminde müşterek ölçü işi gören bir servet. Eşyanın eşya ile değiştirilerek kullanıldığı ilkel topluluklardan sonra, toplulukların daha medenî olmaları, iş bölümlerinin artmasıyla, para bir değişim vasıtası olarak kullanılmağa başlanmıştır.
İlkin, dinî bir kutsallık içinde başlamış değişim vasıtası olarak da fil dişi, sihir etkileri taşıdıklarına inanılan taş parçaları kullanılmıştır. Para, sihirli özelliklerinden kurtulduktan sonra kurşun, kalay, bakır, gümüş, altın gibi madenlerden yapılmağa başlanmıştır.
Maden para, ilk zamanlarda külçe halinde kullanılmış, sonraları belli bir nizama göre yapılan ve bir devletin özel işaretlerini taşıyan şekiller haline gelmiştir. Daha sonraları da, kâğıt para şeklinde kullanılır olmuştur. Paranın iki değeri vardır: Birincisi, gerçek değeridir. Bu değerlilik, maden paralarda görülür. İkincisi de itibarî değeridir. Bu da, kâğıt paralarda görülür. Kâğıt paralar, karşılığı altın olarak Devlet Bankalarında bulunan ve bu bankalar tarafından çıkarılan değişim vasıtalarıdır. Para, bir değişim vasıtası olduğu kadar, bir değer ölçüsü ve bir servet biriktirme ve koruma vasıtasıdır.

15 Aralık 2006

Linç

Halkın, önüne geçilmez bir coşkunlukla ve önüne rasgele geçen şeylerle bir suçluyu ya da suçlu sandığı birim öldürmesi.

15 Aralık 2006

Irk

İnsan türünün belli başlı ve devamlı çeşitlerinden her biri. Yeryüzünde yaşayan insanlar, çok çeşitlilik gösterirler. Fakat bu çeşitlilik içinde, belli başlı ve devamlı eş özellikler taşıyanlarını, belli gruplar içinde toplamak mümkün olmuştur. Devamlı ve eş özellikler olarak, ilkin, aynı coğrafya bölgeleri içinde yaşayan insanları, aynı gruplar altında toplamak düşüncesinden hareket edilmiştir. Fakat, bu ayrıntının, gerçek bir gruplaşmaya pek yardım edemeyeceği anlaşıldığından, devamlı ve eş özellikler olarak, derinin, saçların, gözlerin renkleri, başın biçimi, yüzdeki çizgiler, vücudun çeşitli organları arasındaki oranlar göz önünde tutularak gruplaşmalar yapılmıştır.
Bu esaslar göz önünde tutularak, insan türü, başlıca dört ana ırka ayrılmıştır: Beyaz ırk, sarı ırk, kırmızı ırk. Beyaz ırk, çoklukla Asyanın batısında, Avrupada yaşayan insanların ırkıdır. Fakat dörtyüz yıldan beri bu ırkın insanları, göç ve çeşitli sebeplerle dünyanın her tarafına yayılmışlardır. Bu ırka, yanlış bir deyimle, Avrupa ırkı da denir.
San ırk, Asyanın doğusunda yaşayan insanların ırkıdır. Bu ırk içinde Çinliler, Japonlar, Moğollar yer almaktadır.Buna Asya ırkı da denir.
Siyah ırk, Afrikada ve ekvatoral , bölgelerde yaşayan insanların ırkıdır. Bu ırka da yanlış bir deyimle, Afrika ırkı denir.
Kırmızı ırk, Amerikanın yerli halkının ırkıdır. Bugün çoklukla Güney Amerikada ve Kuzey Amerikanın bazı bölgelerinde bulunurlar.

15 Aralık 2006

Gazete

Belirli zamanlarda, günlük, haftalık onbeş günlük, aylık olarak çıkan, her türlü haberlerle birlikte, iktisadî edebî, ilmî fikir ve bilgileri yaymayı amaç edinen çok sayfalı, büyük boyda basılı kâğıt. Gazeteler, bugün medenî dünyada, önemli yeri olan yayın organları halindedir. Sayıları yüzbinlere varan gazeteleri çok kısa zamanlarda, hemen birkaç saat içinde basabilmek ve yayabilmek imkânlarının gelişmesi ve artması, bu önemi arttıran sebeplerdendir.
Sabah ve akşamları, verilen çeşitli bilgilerin yanında günün en son haberlerini de vererek, halk efkârında önemli. bir bir vazife gören gazeteler, bugün, büyük bir kuvvet haline gelmişlerdir.
Artık bir endüstri haline gelmiş olan gazeteciliğin de kendine göre bir tekniği, bir oluşu ve olduruluşu vardır.
Her. sabah ya da akşam elimize aldığımız bir gazetenin, elimize alıncaya kadar olan hazırlanması sırasında, şu bölümlerinde devamlı bir çalışma olur:
1 – Yazı işleri,
2 – Tertip ve basım işleri,
3 – Dağıtım ve postalama işleri. Yazı işleri, bir gazetenin hazırlanmasında en önemli, bölümü meydana getirir. Bu bölüm, gazeteye girecek olan her şeyi, devamlı yazıları, makaleleri, resimleri, günün en son haberlerini, spor, sinema, magazin v.s. sayfalarını, romanları hazırlayan bölümdür. Bir yazı işleri müdürünün yönetiminde çalışan bu bölümde, yazı işleri müdürü için yardımcılar, yazı işleri sekreterleri, muhabirler, foto muhabiri, arşiv memurları, telefon – radyo- telsiz dinleyici memurları, çeviriciler, gazetenin çeşitli bölümlerini hazırlayan yardımcılar, roman, makale, fıkra ve hikâye yazarları bulunur. Yazı işlerinin vazifesi, ertesi gün çıkacak olan gazetede genel olarak bulunacak bölümleri, makale ve fıkraları, gazete tarafından yazdırılması gereken yazılan düzenlemek ve bunları ilgililere yaptırmaktır. Böylece gazetenin belli yerlerinde yer alan ve her gün okuduğumuz makaleler, fıkralar, çeşitli yazı ve resimler, düzenlenmiş olur. Yurtta ve dünyada o günle ilgili haberler ve hareketler, bu haberleri takip eden istihbarat şefi nin yönetimi altında muhabirlere takip ettirilir, gelen çeşitli ajans haberleri derlenir, foto muhabirlerinin çektiği resimler, gazeteye girecek şekilde düzenlenir ve bu yazılar düzenlendikçe, yazı işleri müdürü ve yazı işleri müdürünün yardımcıları olan sekreterler tarafından yapılan sayfa plânlarına göre gazete sayfalarında, ki yerlerini almak üzere, yazılar tertip dairesine, resimler, klişe dairesine gön. derilir. Bu çalışma, sabahın erken saatlerinden, akşamın çok geç saatlerine kadar, gece bir iki, üçe kadar sürer. Böylece, ertesi gün bir gazetede bulunan her şey bir taslak halinde hazırlanmış ve tertip dairesine verilmiştir.
Tertip ve basım işleri, yazı işleri tarafından derlenmiş olan yazı ve resimlerin, gazetenin basılmağa hazır bir hale gelmesi için işlem yapıldığı yerdir. Burada, çeşitli dizgi makineleri, mürettip takımları, mürettip masaları vardır.
30 Mayıs 1631 de Fransada yayınlanan ilk gazetenin birinci sayfası
Gelen yazılar, ilkin dizilir, bir sıraya göre başmürettip tarafından tertip edildikten sonra, provaları çıkarılır ve bu provalar, dizgi sırasında meydana gelen yanlışları düzeltecek olan tashih memurlarına verilir. Dizgi makineleri tarafından kurşun satırlar halinde dizilmiş olan bu yazılar, yazı işleri müdürü ve yardımcıları tarafından hazırlanan plâna göre, baş mürettip ve mürettipler tarafından düzenlenir, böylece baskıya hazır olan gazete meydana gelmiş olur.
Bu gazete sayfaları, büyük gazetelerin baskı makineleri olan rotatiflerde basılmak üzere, kalıplarının alınması için rotatif dairesine gönderilir. Sayfaların ilkin, kurşuna dayanıklı bir kartona basım yapılmak suretiyle kopyası alınır, sonra bu kopya üzerine kalıplar, rotatif makinesindeki yerlerine konur ve böylece her şey tamamlandıktan sonra, rotatif baskı makinesinin çalıştırılması ile sabahları okuduğumuz gazeteler hazır bir hale gelmeğe başlar.
Dağıtım ve posta işleri, hazırlanmış olan gazetelerin, elimize geçmesini sağlayan bir çalışma yaparlar. Saatte 40.000 – 80.000 süratle baskı yapan rotatif makinelerinden çıkan gazeteleri, yurdun dört tarafına en kısa zamanda ulaştırmak için devamlı ve süratli bir çalışma başlar. Bu gazeteler, gazetelerin dağıtımını üzerine alan bir başbayi ve adamları tarafından alınır ve şehrin her tarafında gazete satan satıcılara dağıtılır.
Yurdun çeşitli bölgelerinde bulunan gazete satıcılarına ve abonelere de, kamyon, otobüs, tren ve uçaklarla süratle gönderilir. Böylece, sabahın erken saatlerinde gazetenin elimize geçmesini sağlayan bu büyük çalışma son bulur.

15 Aralık 2006

Önceki


Kategoriler

Aylara Göre