21 mayıs 1963 olayı

15 Aralık 2006



22 Şubat 1962 hareketine girişmiş olan emekli kurmay albay Talât Aydemirin liderliği altında, anayasayı çiğnemek, Türkiye Büyük Millet Meclisini feshetmek, meşru hükümet idaresine son vermek amacıyla, ikinci defa girişilmiş bulunan hükümet darbesi olayına verilen ad.
22 Şubat 1962 hareketinden sonra emekliye sevk edilmiş bulunan ve adlarına Yirmiiki Şubatçılar denen bazı emekli subaylar, yine Harp Okulunun eski komutanı emekli kurmay albay Talât Aydemirin liderliği altında, meşru hükümet idaresine son verme hazırlıklarına girişmişlerdir. Bunlar ve bunlarla aynı fikirde olan sayıları pek az bazı subaylar, 21 Mayıs 1963 günü Harp Okulunda karargâh kurmuşlar ve Harp Okulu öğrencilerini Ankaranın belirli yerlerini hükümet kuvvetlerinin elinden almak üzere sevk etmişlerdir. Gece yarısından itibaren, Ankara radyosunun Talât Aydemire bağlı Harp Okulu öğrencilerinin eline geçmesi üzerine de, Ankara radyosu, Türk Silâhlı Kuvvetleri ihtilâl Genel Karargâhı adına Talât Aydemirin tebliğlerini yayımlamaya başlamıştır. Bu tebliğlerde, Türkiye Büyük Millet Meclisinin feshedildiği, partilerin kapatıldığı, idareye el konulduğu ve Türkiyede sıkı yönetim ilân edildiği belirtilmiştir.
Ankara sokaklarında yer yer yapılan çarpışmalarda ve hükümet kuvvetlerine bağlı uçaklardan atılan kurşunlarla 7 kişi ölmüş, 25 kişi yaralanmıştır.
Ancak, Talât Aydemir ve arkadaşlarının bu hareketi de 22 Şubat 1962 hareketi gibi başarılı olamamış ve hükümet kuvvetleri yine başarı kazanmışlardır. Ankarada bu harekete katılmış olan ve çoğunluğunu emekli Yirmiiki Şubatçıların teşkil ettiği kimseler, başta Talât Aydemir olmak üzere yakalanmışlar, İstanbul da da sayıları çok az olan bazı subay ve emekli subaylar ve Harp Okulu öğrencileri tevkif edilmişlerdir.
22 Mayıs 1963 günü, Bakanlar Kurulu toplanarak, Ankara, İstanbul ve İzmir de sıkıyönetim ilân etmiş, böylece 21 Mayıs olayının sorumluları Sıkıyönetim Komutanlığının emrine verilmişlerdir.
Olayın tahkikatına süratle girişilmiş Ankarada iki Sıkıyönetim Mahkemesi kurulmuştur. Mamakta kurulan mahkeme, olayda ilgisi bulunan sanıkları, Harp Okulunda bulunan mahkeme de, olaya katılmış olan Harp Okulu öğrencilerini yargılamıştır.
Üç ay süren duruşmalar sonunda, Mamaktaki Sıkıyönetim Mahkemesi 5 Eylül 1963 günü, kararını açıklamıştır.
Bu karara göre, 21 Mayıs 1963 hareketine katılmış bulunanlardan 7 kişi (Talât Aydemir, Fethi Gürcan, Erol Dinçen, ilhan Baş, Cevat Kırca, Osman Deniz, Ahmet Gücal) idam, 29 kişi müebbet hapis, 12 kişi onbeş yıl ağır hapis 5 kişi on iki yıl ağır hapis, 5 kişi on iki yıl ağır hapis, 2 kişi sekiz yıl hapis, 2 kişi altı ay hapis, 14 kişi beş yıl hapis, 23 kişi dört yıl hapis, 4 kişi bir yıl hapis, 2 kişi on ay hapis, 6 kişi üç ay hapis cezalarına çarptırılmışlardır. 45 kişi hakkında da beraat kararı verilmiştir.
Harp Okulu öğrencilerini yargılayan Harp Okulundaki Sıkıyönetim Mahkemesi de, 10 Eylül 1963 günü kararını açıklamıştır. Bu karara göre de 75 öğrenci dörder yıl hapse hüküm giymiştir.
Ölüm cezasına mahkûm olanlardan Talât Aydemir ve Fethi Gürcan, asılmak suretiyle idam edilmişlerdir.

Kategori: Tarih


Kategoriler

Son Yazılar